Paragraaf 1 Voetbal als alles

A window of opportunity
De parel in onze roemruchte Oranjekroon lijkt onomstreden: München, Olympiastadion (72.000 toeschouwers), zondag 25 juni 1988, rond kwart voor vijf, de 54e minuut, op een assist van centrale linkermiddenvelder Arnold Mühren (binnen een 4-4-1-1 systeem, zie figuur  1), lanceert diepe spits Marco Van Basten vanuit een vrij moeilijke positie, vijftien meter rechts van het doel op ruim één meter van de achterlijn, een halve omhaal die de bal in een perfecte curve over keeper Dasajev in de kruising van de lange hoek doet verdwijnen: 2-0. De doorgaans ingetogen Theo Reitsma: “Arnold Mühren. Goed. Ooh wat een goal! Wat een schitterend doelpunt zeg. Ja, niet te geloven zoals ie die bal uit de lucht oppakt in die hoek daar. Niet te geloven… Wat een weergaloos doelpunt!” Terwijl ik die lyrische Reitsma bijna hoor, loopt het kippenvel weer over mijn rug. Een heerlijke, lichamelijke sensatie die dus deels wordt veroorzaakt doordat deze parel een Volendamse glans kent! Een eindeloze voorzet, aldus Jan Mulder. Europees kampioen! Een onbetaalbare ervaring.

Nota Bene was het Arnold Mühren zelf die mij wees op de gebreken van de bal waarmee hij als oud-voetballer nog regelmatig wordt geconfronteerd. Hij herinnerde zich dat moment, die split-second, nog goed: “Toen ik de bal aangespeeld kreeg door Van Tiggelen (linksback PSV, had dat jaar de Europa Cup I gewonnen, MT) besloot ik om de bal niet aan te nemen maar ‒ om de snelheid in het spel te houden en te voorkomen dat de verdediging weer georganiseerd zou staan ineens een crossbal richting de altijd bewegende Gullit en Van Basten te spelen.” A window of opportunity. Omdat de bal over drie (eigenlijk vier) Sovjet-verdedigers heen moest, kreeg Van Basten hem op bijna anderhalve meter hoogte anderhalve meter schuin rechts voor zijn borst aangespeeld. Hoewel deze voorzet Van Basten tot het uiterste dreef, bleek de intuïtieve beslissing in tijd en ruimte die eraan vooraf ging de juiste. En bovendien in lijn met wat Arnold Mühren tijdens ons eerste gesprek direct al aangaf: “Elke bal moest zo snel mogelijk naar Johan, en later naar Marco toe”.

De naam is gevallen. Johan Cruijff (1947 – 2014) speelde ook een cruciale rol in de carrière van Arnold Mϋhren. Volgens Johan Derksen was Cruijff de beste voetballer ooit. Al in 1972 wond Nico Scheepmaker er geen doekjes om: ‘Cruijff, Hendrik Johannes, Fenomeen’. Met Cruijff als 9 (centrumspits) of terugzakkend als 10 (aanvallende middenvelder/spelverdeler), en met broer Gerrit als 8 (aanvallende linkermiddenvelder) leerde Arnold Mϋhren begin jaren zeventig ‘totaalvoetballen’ (zie paragraaf 4). In 1972 en 1973 won hij met Ajax de Europa Cup I. Met de punt naar achteren (met Neeskens als 6 die ook kon opkomen als 10).

Cruijff: “ik speel graag aanvallend voetbal. Dat kun je alleen realiseren met vier verdedigers, drie middenvelders, met de punt naar achteren. Dat is noodzakelijk voor de variatie. Je hebt dan namelijk de meeste mogelijkheden tot circulatievoetbal.”

Europa Cup II met Cruijff als coach
Met Cruijff als coach en Van Basten als spits (de ideale, egoïstische 9) won Arnold Mϋhren in 1987 in het Olympisch stadion van Athene de Europa Cup II. In de thuiswedstrijd van de kwartfinale Ajax – Malmö FF (3-1) zag ik Arnold in de Meer voor het eerst in levende lijve voetballen. Ajax speelde weer wervelend. Tijdens Ajax – Real Zaragoza (3-0), de halve finale in het Olympisch Stadion, beleefde ik mijn  eerste  wave. Eindelijk maakte ik ook een Europese beker voor een Nederlands clubteam bewust mee.

[…]

Verlichting in het shirt van Manchester United
Op donderdagmiddag 26 mei 1983 om 16.00 zat ik samen met mijn vader dan ook voor de televisie vanwege de replay van de FA Cup Final Brighton & Hove Albion versus Manchester United. De FA Cup is het oudste voetbaltoernooi (1871) ter wereld. Arnold Mϋhren was de eerste Nederlandse fullprof in Engeland, de eerste Nederlander die uitkwam voor het legendarische Manchester United, de eerste Nederlander die in een FA Cup Final speelde, en de eerste die hem won. In de 62ste minuut zagen wij hem in een kolkend Wembley (Londen, 120.000 toeschouwers) vanaf de penaltystip de 0-4 maken. Diep in zijn hart was mijn vader een trotse Volendammer en sport kon hem  tot tranen toe ontroeren. Wat er in mij aan chauvinisme zit, komt van mijn vader.
Pas in het prachtige boek van Van Hulsen (2016) las ik wat hieraan voorafgegaan was. Mister-Manchester United en vaste penaltynemer Bryan Robson kon, als eerste voetballer ooit, in deze FA Cup Final een hattrick scoren. Maar Arnold Mϋhren had zich  voor deze wedstrijd als penaltynemer aangemeld. Robson maakte er in het veld weinig woorden aan vuil: ‘Afspraak is afspraak’. Strijdmakkers en gentlemen onder elkaar. Plus een hoge gunfactor. Ondanks alles blijft onze meest succesvolle voetballer ooit ‒ alle internationale voetbalprijzen (behalve wereldkampioen voor landenteams) ‒ een bescheiden mens. Dat typeert én siert hem.

Lees-wijzer-verder
De aanleiding voor dit omvangrijke artikel was de viering van honderd jaar voetbal  in Volendam. Vanwege de lockdown verschijnt dit artikel in plaats van in december 2020 pas in het tweede kwartaal van 2021. Bij het schrijven was mijn literaire uitgangspunt dat een voetbalcultuur zich uitkristalliseert in haar meest ontwikkelde exponenten. Vandaar dat ik besloot een profiel van de voetballer Arnold Mϋhren en de (voetbal)cultuur waar hij uit voortkwam te schetsen. Het feit dat ik Arnold ook als mens  bewonder, speelde ook een belangrijke rol. Ik gun de huidige Volendamse (voetbal)jeugd eenzelfde rolmodel.

Mijn onderzoeksvragen
Hoe verhielden Gerrie en Arnold Mϋhren zich als voetballers tot elkaar? Misschien wel juist omdat deze vergelijking op papier nog nooit was uitgewerkt, vormt dit mijn startpunt in paragraaf 2. Wat maakt Volendam zo succesvol op veel gebieden was een vraag die een collega eens wetenschappelijk onderzocht wilde zien. Paragraaf 3 bevat een eerste aanzet tot mogelijke hypothesen voor een dergelijk onderzoek.  Daarnaast wilde ik sowieso graag een keer van Arnold Mϋhren persoonlijk horen hoe dat totaalvoetbal, waar hij een onderdeel van uitmaakte, precies werkte, en wat het Ajax van de jaren zeventig tot zo’n uitzonderlijk goed team maakte. Het vormt het onderwerp van paragraaf 4.  Verder kan de voetballer en ultieme teamplayer Arnold Mϋhren misschien wel het beste worden getypeerd aan de hand van de, naar zijn eigen mening, twee beste teams waar hij deel vanuit maakte.  Daarom gaat paragraaf 4 zoals gezegd over het legendarische Ajax van begin jaren zeventig en paragraaf 5 over de opmerkelijke resultaten van Ipswich Town in seizoen 1980-1981. Ik besluit met een blik op de toekomst van het Volendamse voetbal.

[…]

Benieuwd naar de rest van het artikel? Koop dan nu enClave Cultureel Opinieblad bij Boekwinkel ‘t Pakhuys, Jan Cas Sombroek, of Primera Volendam!

5 Shares:
You May Also Like
Lees verhaal

Het O-woord

Een brief aan mannen die nog ongemakkelijk worden van tampons en maandverband.