Bezieling en artistieke moed als noodzakelijke voorwaarden 
Wat bezielt een singer-songwriter om een conceptalbum te maken over In Our Time (1925), het literaire debuut van de Amerikaanse Ernest Hemingway (1899 – 1961)? Als muzikant en letterkundige kent P.J.M. Bond twee kunstzinnige liefdes: popmuziek en Amerikaanse literatuur; als student droomde hij er al van om beide ooit met elkaar te verenigen. Dit eerbetoon vereist artistieke moed. Net als literatuur drijft popmuziek op kunstenaars die creatieve risico’s durven te nemen, en ons werkelijk iets te vertellen hebben.  
Dat P.J.M. Bonds In Our Time als een muziekalbum moet worden benaderd, neemt niet weg dat het sterk verhalend is, en je afwisselend luisteraar en lezer – van Hemingways boek naar Bonds songteksten en weer terug – kunt zijn. Voegt Bond iets aan Hemingways verhalenbundel toe? Die vraag beantwoord ik aan de hand van wat liedjes.  

Muziek spreekt direct tot het hart (feitelijk de hersenstam)   
Eerst iets over het werk en de schrijver. In Our Time bestaat uit vijftien korte verhalen die worden afgewisseld door vijftien miniatuur tussenhoofdstukken waardoor Hemingway van macro (de tussenhoofdstukken) inzoomt naar micro (de korte verhalen), en weer terug. De titel is ontleend aan het English Book of Common Prayer: “Give peace in our time, O Lord”. 
In Hemingways oorsprong als journalist wortelen zijn realisme en zijn minimalistische, masculiene schrijfstijl met korte zinnen zonder bijvoeglijk naamwoorden of andere opsmuk. Hier klonk een compleet nieuwe stem. De voornaamste thema’s van In Our Time – verlies, vervreemding, verdriet, desillusie en afzondering – vloeien voort uit zijn ervaringen tijdens de Eerste Wereldoorlog als ambulancechauffeur aan het Italiaans front. Zijn vroegere leven weer oppakken blijkt onmogelijk.  
In Soldier’s Home – waarin Bond autobiografisch klinkt –, zingt hij: ‘But smalltown life and smalltown convictions, I knew them once but now I see no light in the darkness, no Christmas star, no answer to our prayer, our prayer’.  
De natuur wordt het toevluchtsoord. Het vrolijke, aanstekelijke pianoloopje dat ons eerst naar buiten nodigt, blijft het idyllische Cross-Country Snow voortdrijven. Bond: “Days ever-lasting, in a perfect afterglow, grace under pressure, like two rabbits in the snow. Sion and strudel in a brown dark smoky inn, and an unmarried mother, with a tender voice she sings: I wish I could force time to stop. I wish we didn’t have to grow up”.      
Volgens de meeste literatuurcritici vormt In Our Time geen geheel. Sommigen noemen het een fragmentarische roman. Volgens Linda Wagner-Martin worden de afzonderlijke verhalen slechts bijeengehouden door hun sombere stemming en toon van onverbiddelijke gruwel. Omdat stemming en toon muzikale begrippen zijn, lukt het Bond om daarmee dat verbindende effect te versterken. Ook door Hemingways hij-perspectief door een ik-perspectief te vervangen wordt het meer een geheel. Om het verhalende karakter van zijn songteksten te benadrukken, gebruikt Bond geen versregel (zie de als dichtbundel vormgegeven speciale uitgave van het album). De wijze waarop de kern van het album In Our Time in een blokhut op de Veluwe tot stand kwam, is geïnspireerd door Hemingway, maar herinnert ook aan The Band, en aan Robin Pecknold van de Fleet Foxes (In Our Time is ook gemasterd door Ed Brooks).  

Een zorgvuldig georkestreerd muzikaal geheel 
De herfstige avond valt, een roedel wolven in de verte huilt, het haardvuur in de blokhut brandt, terwijl singer-songwriter P.J.M. Bond zijn verhalen in een zacht volume vertellend zingt, en zichzelf daarbij met gitaar of piano begeleidt. Bonds benadering is high brow (vanuit de literatuur) en geworteld in de hedendaagse indiefolk. Incidenteel komen blues, americana en rock (inclusief het te goed gelukte stemvervormende effect in My Old Man) voorbij. Muzikale referentiepunten: The Band, Nick Drake, Sufjan Stevens en bijvoorbeeld Iron & Wine. 
Vervolgens wordt voornoemde muzikale basis heel weloverwogen en subtiel uitgewerkt en verder ingekleurd door producenten P.J.M. Bond en Marcel Fakkers. In acht van de zeventien tracks bepalen cellisten Saartje van Camp en Marije de Jong, altviolist Simone van der Giessen en de Roemeense violist Maria Gîlicel (de laatste drie gearrangeerd door Reyer Zwart) met dramatische melodielijnen een belangrijk deel van de klankkleur dat dus geheel van vrouwelijke kunne is. Met hoorbare passie voegen ze wat scherpe peper toe. In plaats van drums horen we een waaier aan percussie-instrumenten, en ook het relatief luide koper ontbreekt. Bond gebruikt veel instrumenten die direct een bepaalde sfeer oproepen, luister naar de zingende zaag in The Doctor and The Doctor’s Wife, het harmonium in Soldier’s Home, de jaw harp in The Battler en het farfisa orgel in Cat in the Rain.  

At the Quai of Smyrna  
In het instrumentale intro van Bonds album At the Quai of Smyrna klinken het tegen de kade klotsend water, iets dat lijkt op de scheepshoorn van een vertrekkend schip, een donker, repetitief pianomotief, een zingende zaag en een door cello en altviool ondersteunde, door merg en been snijdende, hartverscheurende viool. Een toon van onverbiddelijke gruwel. In dit verhaal waarmee de editie van 1930 begint, doet Hemingway verslag van de dramatische evacuatie van de Grieken uit Smyrna (daarna het Turkse Izmir) tijdens de Grieks-Turkse oorlog (1919 – 1922), soms met bijtend sarcasme: “The Greeks were nice chaps too. When they evacuated they had all their baggage animals they couldn’t take off with them, so they just broke their forelegs and dumped them in the shallow water.”  
 
Elk medium kent zijn eigen regels 
De manier waarop componist Bond zich verhoudt tot In Our Time verschilt niet van die van de regisseur die het zou verfilmen. Mag Bond iets veranderen of toevoegen aan In Our Time? Zeker wel. Elk medium kent zijn eigen regels. Als zanger en muzikant zal Bond op een directere manier emotie willen overdragen dan Hemingway die dat eerder symbolisch en dus indirect deed. Door het ik-perspectief te gebruiken, maakt Bond het gevoelsleven van de hoofdpersoon zichtbaar. Dit blijkt direct al uit de eerste zin van album uit Indian Camp: “What a hell it is, this world we’re born into, let me tell you how I feel”. Via die pastorale, door Bond zelf ingeblazen dwarsfluit vinden we de belevende ik-figuur (in het verhaal Nick Adams) terug tijdens de gezinsvakanties rond Lake Superior in Michigan (VS), waar hij met zijn vader viste en op jacht ging. Tijdens deze gelukkigste momenten van zijn leven waren hij en zijn vader hecht.  
Dit verhaal bevat echter een ogenschijnlijk traumatische ervaring doordat hij als jong ventje, omdat zijn vader de dichtstbijzijnde dokter is, eerst getuige is van een door hem in een indianendorp met een zakmes uitgevoerde keizersnee, hetgeen was ingecalculeerd, dit in tegenstelling tot het feit dat na de geslaagde geboorte blijkt dat de vader van het kind in het bed boven de moeder met een open scheermes zijn keel van oor tot oor heeft doorgesneden. Geboorte van het kind en zelfmoord van de vader in hetzelfde stapelbed. Zijn vader bood hem zijn excuses aan, maar het maakte Nick Adams sterker. Bond aan het einde van Indian Camp: “You know the world tries to break us, if we let it it may beat us. What if my innocence was left uninterrupted, without life and dead impressed upon my mind? Like a sun-seeking matador I ruptured, he slit his throat, but I felt sure that I would never die.” Hemingway zou dit gevoel tijdens de Eerste Wereldoorlog kwijtraken. 
In zijn versie van Mr. And Mrs. Elliot, dat gaat over een ongewenst kinderloos echtpaar gedurende het interbellum, waarbij de man, een schrijver, ook nog eens lijdt aan een writers block, laat Bond begeleid door cello, altviool met de viool als tegenmelodie en tegenstem vanuit zijn hoge register meer inlevingsvermogen horen dan de vileine Hemingway in zijn gelijknamige verhaal laat zien: “Mr. And Mrs Elliot tried so hard to have a child, but some of us will and some of us won’t, that’s just the way it goes”. Het levert het ontroerendste, en ook een van de sterkste tracks van het album op.  
 
The Battler: nachtelijke ontmoeting met een ex-prijsbokser en zijn zwarte begeleider  
De ritmische, gelaagde basis van het sfeervolle The Battler creëert Jeroen Kleijn met drie percussie instrumenten: een guiro, een kikkerrasp en een shaker. De klank van de jaw harp roept via Sergio Leones A Few Dollars More (1965) direct een beeld van het Wilde Westen op. Met zijn gemene, onheilszwangere lap steel gitaar geeft Theo Sieben er namelijk een americana- en blueskarakter aan, en dan daar bovenop begeleid door Paul Bonds aan de vroege Steve Miller Band denkende gitaar en zang een bloedstollend verhaal over ’s nachts illegaal meeliften met een door Michigan rijdende goederentrein, er door de remmer vanaf gegooid worden – Bond: “See the caboose light leave round the track, my hands are scraped with sand and cinders. After Kalkaska the train rides on, all the way to Mancelona.” –, door de dichte naaldbossen koersen op een onbekend kampvuur, waar eenmaal daaromheen gezeten, een aanvankelijk vriendelijk verlopende ontmoeting met ex-bokskampioen Ad Francis een gevaarlijke wending neemt, totdat diens metgezel Buggs, een grote zwarte man, Francis van achteren bewusteloos slaat. Buggs legt uit dat dit een standaardprocedure is, dat hij er niets aan overhoudt, en zich er niets van zal herinneren. Bond: “Fires in the dark and a ham and egg sandwich, and Ad en Buggs by the grease and skillets. And I swear I’ll get Ad Francis some day”. Het muziekstuk versterkt de sfeer en verdiept de stemming van Hemingways verhaal. Hieruit blijkt ook dat de hoofdpersoon beschikt over een hoog optimum level of arousal. Doodsangst beantwoorden met doodsverachting vormt een belangrijk thema bij Hemingway, zie ook tussenhoofdstuk IX (een halve bladzijde) dat gaat over stierenvechten. Niet alleen hier bereikt Bond zijn doelstelling dat een liedje een eigen universum moet zijn op overtuigende wijze. 

The Two-Hearted River Part I en II: de natuur als toevluchtsoord en voor een wedergeboorte 
Het album eindigt met twee van de beroemdste verhalen van Hemingway en twee van de sterkste liedjes van Bonds album: The Two-Hearted River Part I en II. Ook hier ontmoeten wij Hemingsways alter ego Nick Adams. Ondanks dat hij nog wat onwennig lijkt, iets lijkt hem te achtervolgen, komen we niet te weten wat het is. Wel merkt Hemingway drie keer op dat Nick gelukkig is. Was hij het daarvoor dan niet? Bond: “No need to write or think now, no need to worry, it’s all behind you like everything. Here is Michigan, and Lake Superior, here is star-lit skies.” Onder een koepel van dicht bladerdak valt Nick voor het eerst sinds lange tijd in het donker rustig in slaap.  
Part II gaat over de volgende dag, waarin direct duidelijk wordt dat de ik-figuur zich realiseert dat hij daar is waar hij zijn moet. Bond: “Time to get up, the sun is rising over the meadow and stream. Crawling out of your tent in the morning, there is nothing to beat that feel. (…) I’m ready to put on that reel. A bottle of grasshoppers swings against my chest, I’m ready for the big exhale, there’s freedom from the struggle out there by the river, there’s trout enough to thrill.” Via ‘the big exhale’ blaast de ik-persoon alles uit en achter zich. In de natuur vindt er een wedergeboorte plaats. Bij Hemingway is de natuur goed, en de beschaving slecht.  
The Two-Hearted River Part I en II (met mondharmonica en electrische gitaar) gaan over Nick Adams die terugkeert uit de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog. Dat de lezer daar niets van te weten komt, vormt een vroeg voorbeeld van Hemingway’s Iceberg theory. Hemingway in non-fictiewerk Death in the Afternoon (1932): 

“If a writer of prose knows enough of what he is writing about he may omit things that he knows and the reader, if the writer is writing truly enough, will have a feeling of those things as strongly as though the writer had stated them. The dignity of movement of an ice-berg is due to only one-eighth of it being above water. A writer who omits things because he does not know them only makes hollow places in his writing.” 

Conclusie 
Als aanvulling op de ijsberg theorie zou je kunnen zeggen dat muziek de dreiging van hetgeen zich onder het oppervlakte bevindt direct voelbaar kan maken. Door dat met In Our Time te doen, werpt P.J.M. Bond een muzikaal licht en daarmee een origineel perspectief op een tijdloos meesterwerk. In zijn liedjes weet Bond de sfeer en de kern van Hemingways korte verhalen te vangen om ze ondertussen onder meer door over het stappen op het ik-perspectief tot een groter geheel te smeden.  
Werpt Bond met dit album een visje uit voor een achteraf legendarisch optreden tijdens de Amerikaanse viering van de honderdjarige verjaardag van In Our Time in 2025? Een live-uitvoering van zijn album zal daar in goede aarde vallen. Wanneer u na beluistering besluit de verhalenbundel te gaan lezen, zal dat Bond gelukkig maken. Ik begin aan Hemingways The Old Man and the Sea.  
______________________________________________________________________________________________________

Vrijdag 6 oktober presenteert Paul zijn album in PX Volendam. Om het album volledig tot haar recht te laten komen zal hij optreden met full band en strijkers.
Deur open: 19:30 uur / aanvang: 20:30 uur

0 Shares:
You May Also Like
Lees verhaal

Pinegrove – 11:11

Als we niet met zijn allen bewustere keuzes gaan maken op persoonlijk en politiek vlak, zal te elfder ure het doemscenario onafwendbaar blijken. Met 11:11 roept Pinegrove op om dit doodlopende einde te vermijden, ondanks alle spanningen die daarbij komen kijken.