Soms is een kinderprogramma gewoon een kinderprogramma, maar soms is een kinderprogramma een wapen om extreemrechtse ideologieën te promoten door wat niet normaal is te presenteren als ware het “gezond verstand”. Op het eerste gezicht lijkt Juf Roos een kleurrijk en vrolijk programma voor de allerkleinsten, maar de werkelijkheid is helaas naargeestiger: bij het realiseren van haar extreemrechtse utopie in woord en daad is Juf Roos haar verstand verloren en in een gesloten inrichting beland. Haar behandelend psychiater? Gijs.
Introductie
Iedere jongere ouder kent (en vreest) Juf Roos: de naïeve, irritant-optimistische, witgepruikte suikerspinjuf die in een oude molen in de polder woont, en samen met haar sullige vriend Gijs verscheidene klassieke Hollandse kinderliedjes zingt. Haar stem is een snerpende sopraan die zich vibratoloos en in perfect Algemeen Beschaafd Nederlands door kneuterige backbeats worstelt, backbeats die gemaakt lijken te zijn met een kringloopkeyboard. Dit alles speelt zich af voor een enorm groen scherm, waardoor je jezelf de ene keer in een rijdende bus waant (“De Wielen van de Bus”) en dan weer achterop een rijdend paard (“Hop, Hop, Hop, Paardje in Galop”). Welkom in de toekomst.
De opzet van iedere Juf Roos-aflevering is hetzelfde: in het intro staat Juf Roos voor genoemd groen scherm een nepklas te onderwijzen, waarna de titelsong begint en Juf Roos al zingend door een idyllisch polderlandschap huppelt — “Hey hey, doe je mee? We zijn hier met zijn twee.” Vervolgens vinden we haar in haar molen op de dijk, ze is alleen thuis, maar dan komt haar sukkelige vriend Gijs binnen met een onbenullig probleem dat zo snel mogelijk moet worden opgelost. Juf Roos stelt een oplossing voor en Gijs klimt naar boven op zolder om zich te “verkleden” tot een beroep of figuur dat zijn eerdere probleem kan oplossen; buschauffeur, voetballer, brandweerman, indiaan, et cetera. Juf Roos’ reactie is altijd hetzelfde: “Wow! Een échte […] !”. Vervolgens kent Juf Roos “nog wel een liedje” over het desbetreffende beroep, tilt ze haar rok omhoog en zo “teleporteren” Gijs en Juf Roos naar een ander landschap, dit dankzij het groene scherm. Daar zingen ze een klassiek Hollands kinderliedje en vervolgens tovert Juf Roos zichzelf en Gijs terug naar haar molen op de dijk. Eind goed al goed. Iedere aflevering eindigt met een kort laatste fragment met de eerder genoemde nepklas uit het intro. De stem van Gijs — en niet de dommige versie, maar een andere, “wijzere” Gijs — levert de voice-over: “Dat was weer een mooi verhaal van Juf Roos. Kijken jullie de volgende keer weer? Dag! Dag!”
Juf Roos en Gijs
Als ouder van een dochter van 4 en een zoon van 1,5 jaar heb ik mijn portie Juf Roos inmiddels ruimschoots gehad en in eerste instantie keek ik naar Juf Roos zoals iedere ouder: met een wisselende balans van waardering en walging. Soms waardering omdat het best een leuk, positief, kleurrijk, simpel en gezellig programma is. Soms walging, omdat zelfs een wereldhit als “Hoofd, Schouders, Knie en Teen” na 1.000 keer gaat vervelen en Juf Roos en Gijs zó tweedimensionaal zijn als karakters dat je, als je één aflevering hebt gezien, je ze allemaal hebt gezien. Inderdaad, na genoeg Juf Roos wanen zelfs de meest doorgewinterde ouders zich in een koortsdroom. Maar over de jaren begon Gijs mij te intrigeren. Er klopte iets niet met Gijs en met zijn relatie tot Juf Roos. Drie constateringen kunnen worden aangedragen als bewijs hiervoor:
- Allereerst komt Gijs altijd bij Juf Roos binnen, en nooit andersom, wat insinueert dat zij zelf weinig bewegingsvrijheid heeft. Gijs bepaalt de voorwaarden waaronder de twee elkaar zien.
- In iedere aflevering presenteert Gijs Juf Roos met een oersimpel dilemma, maar vervolgens kleedt hij zich vliegensvlug om tot de “oplossing” van datzelfde probleem, die de vrouw die voor haar werk kinderen onderwijst vervolgens meteen op de meest naïeve manier voor waar aanneemt (Gijs: “Kijk eens Juf Roos, ik ben een echte indiaan geworden!” Juf Roos: “Wow! Een echte indiaan! Wat zie je er mooi uit!”). Een rol waarin Gijs bovendien uitzonderlijk veel kennis toont. Als hij zich bijvoorbeeld omkleedt tot loodgieter lukt het hem vervolgens ook om een defecte kraan te repareren. Dit is niet de “domme” Gijs die zojuist de molen binnenstapte.
- Ten derde, en niet onbelangrijk: waarom levert Gijs de rustige, erudiete voice-over van het intro en het outro van iedere Juf Roos-aflevering? Doet Gijs zich bij Juf Roos dommer voor dan hij in werkelijkheid is? Staat Gijs misschien buiten de aflevering en boven Juf Roos?
De conclusie: alhoewel de opzet van het programma is dat Juf Roos de rationele, en slimme van de twee moet lijken, en Gijs de ezelachtige buurman die met onnozele problemen aan komt zetten, is het gezien bovenstaande feiten veel logischer dat Gijs juist de slimme is. Maar dit heeft consequenties voor hoe we kijken naar de avonturen van Juf Roos. Is Juf Roos wel echt zo’n simpel kinderprogramma als we denken, wanneer we aannemen dat niet Gijs, maar Juf Roos degene is die hulp nodig heeft… En waarbij precies?
Kerst en Hema-worsten
Juf Roos is niet bepaald woke. Haar nepklas bestaat uit louter witte grachtengordelkindjes, ze is single en docent, maar woont toch in een royale molen op een dijk middenin de polder, en haar songrepertoire bestaat uit Hollandse kinderliedjes die onze eigen opa’s en oma’s al de strot uitkwamen. Daarnaast is Gijs niet vies van een beetje “cultural appropriation,” zoals wanneer hij verandert in een indiaan en vervolgens heel langzaam en met lage stem gaat praten. Of wanneer hij verandert in een helikopterpiloot en met dik Amerikaans accent zegt “Vlieg je met me mee in een helikopter?” In een andere aflevering verandert Gijs in een rapper, en opeens is zijn ABN ingeruild voor een moddervet Bos en Lommer-dialect. Een heel klein detail in de Kerstaflevering spant echter de kroon en dwong mij om deze over-analyse te schrijven.
Als we aannemen dat Juf Roos haar “teleportatiekrachten” grenzeloos zijn, aangezien ze nagenoeg overal naartoe kan reizen (alhoewel ze 9 van de 10 keer binnen dezelfde polder blijft), waarom zou ze dan in de Kerst-aflevering teleporteren naar een typisch Madurodam-achtig Hollands dorpsplein? Naast dat er in het dorp geen enkele bewoner is te zien (Juf Roos en Gijs lijken in een spookdorpje te zijn aanbeland), is er nog een zeer saillant detail: er staat een Hema-winkel midden op het plein. Is hier sprake van product placement in een Juf Roos-aflevering? Dat zou sterk zijn. Er lijkt iets anders aan de hand.
Hema is natuurlijk het oerhollandse bedrijf dat stroopwafels, kaasschaven, rookworsten en tompoucen verkoopt, of zoals Bert Wagendorp ooit schreef voor de Volkskrant: “De Hema is Nederland en Nederland is de Hema.” Maar de Hema is naast het toonbeeld van Hollands chauvinisme ook in het verleden wel eens in één zin genoemd met woorden als “racisme” en “xenofobie,” zoals in 2011, toen er een dame met hoofddoek werd ontslagen uit een filiaal in Genk, België. En een kleine vier jaar geleden verkocht Hema nog extreemrechtse herentruien in haar winkels, met daarop de ‘odal rune’ die als actief symbool wordt gebruikt door de rechts-extremistische partij Nederlandse Volksunie (NVU), maar ook door neonazi’s en andere extreemrechtse groepen. Dit brengt ons terug naar Juf Roos, want waarom zou iemand met grenzeloze teleportatiekrachten in vredesnaam Kerst vieren voor een Hema?! De vraag stellen is hem beantwoorden: Juf Roos zou met Kerstmis overal ter wereld zou kunnen zijn, maar het liefst realiseert ze haar extreemrechtse utopie in een zelfbedacht en geïdealiseerd Hollands polderdorpje, met maar 1 winkel in de dorpskern: de Hema. Maar waarom woont er niemand in dit dorp, en waarom kan alleen Gijs met Juf Roos meereizen?
“Wow, een echte Psychiater!”
Nog een keer de feiten op een rijtje:
- Een typische Juf Roos aflevering vertoont cultural appropriation, is chauvinistisch en anti-woke, en heeft als kern een oud-Hollands kinderliedje.
- Alhoewel Gijs zich op het eerste gezicht voordoet als de onnozele, hulpeloze vriend van Juf Roos, spreekt hij ook de voice-over van iedere aflevering in, heeft hij altijd alle kostuums en antwoorden op ieder probleem voor handen klaar, en bepaalt hij wanneer de twee elkaar zien. Gijs staat in elk opzicht buiten de aflevering en hij lijkt een dubbelhartig karakter te hebben. Dit overigens ten behoeve van Juf Roos, waarover later meer.
- De ideale kerst voor Juf Roos is een feestje met Gijs voor de deur van een heerlijk Hollandsch Hema-filiaal in een Nederlands spookdorpje.
Al het bovenstaande is feitelijk aantoonbaar, maar wat hieronder volgt is speculatie gebaseerd op die feiten. Wat als… Roos haar extreemrechtse utopie in woord en daad heeft proberen uit te voeren, maar daarbij door de autoriteiten is onderschept? Vervolgens werd ze ontoerekeningsvatbaar verklaard vanwege haar irrationele Hema-adoratie, haar fascistische ideeën, en omdat ze onophoudelijk kinderliedjes bleef zingen. De best mogelijke psychiater werd op haar zaak gezet, omdat ze met haar hoofd bonkend op de muren van de isoleercel “Zo gaat de molen” bleef schreeuwzingen en herhalen dat ze “onderwijzer” is, en naar haar “klas” moest. Om haar nu een uitlaatklep te geven worden de fascistische fantasieën van Roos in hapklare brokken behandeld door psychiater Gijs, die voor Roos een alternatieve realiteit schept waarin ze haar mentale problemen kan verwerken: een kinderprogramma waarin ze haar chauvinistisch repertoire ten gehore kan brengen aan een denkbeeldig publiek, waarin ze de problemen van haar “sullige” vriend Gijs mag oplossen, en ze langzaam maar zeker, aflevering voor aflevering, een klein stukje beter wordt. Zo compartimentaliseert Gijs de extreemrechtse waanideeën van zijn patiënt, en geeft hij haar de illusie dat zij achter het stuur zit van het programma dat hij voor haar heeft gecreëerd. Iedere sessie met Roos wordt opgenomen voor medische doeleinden, en wij als kijker zijn getuige van de schijnbaar onmogelijke rehabilitatie van Roos met behulp van haar psychiater Gijs. De naam van dit revolutionaire programma voor extreemrechtse psychisch getroebleerde delinquenten? “Juf Roos.”
Bronnen
“Hema-verkoopster mag geen hoofddoek.” https://nos.nl/artikel/224092-hema-verkoopster-mag-geen-hoofddoek. NOS Nieuws. 8 maart 2011. Bezocht 25 augustus 2024.
“Juf Roos.” Kanaal op YouTube: https://www.youtube.com/channel/UCF8l-YD3e3LK1LnxFhNaNDQ.
Paijmans, Theo. “Hema haalt trui uit handel om symbool extreemrechts.” Het Parool. https:// www.parool.nl/nederland/hema-haalt-trui-uit-handel-om-symbool-extreemrechts~b57b3217/? referrer=https://www.google.com/. 20 november 2019. Bezocht 25 augustus 2024.
Wagendorp, Bert. “De Hema is Nederland en Nederland is de Hema.” De Volkskrant. https:// www.volkskrant.nl/columns-opinie/de-hema-is-nederland-en-nederland-is-de-hema~b27a733c/. 19 oktober 2018. Bezocht 25 augustus 2024.
Dankwoord
Ik wil Koen graag bedanken voor zijn geniale bijdragen en edits.
