1. Inleiding
Tijdens het schrijven van dit artikel werd ik ingehaald door de tijd. Eerst werd op vrijdag van kermis, 4 september jl., het kermisakkoord aangekondigd. De reden voor mijn artikel. Op het strategisch gekozen moment van communiceren kom ik in paragraaf 6 terug.
Het lokale Forum voor Democratie (hierna: FvD) gaf vervolgens op 14 september jl. echter aan opnieuw te willen onderhandelen. Zij wilde toch een grotere rol dan die van gedoogpartner.
De reactie van de overige coalitieleden (ONS Belang, VD80 en VVD) op deze opmerkelijke stap van het lokale FvD is zo logisch en daarom zo voorspelbaar dat je jezelf ook afvraagt of dit niet gewoon de bedoeling was van het lokale FvD. Is er druk uitgeoefend vanuit het landelijke FvD-kader? Of was het toch een onderhandeling technische blunder ofwel amateurisme? Ik heb geprobeerd om het lokale FvD te bereiken maar dat is niet gelukt.
ONS Belang, VD80 en de VVD schijnen even door paniek bevangen te zijn geweest. Na vijf maanden onderhandelen (!) zit je hier natuurlijk niet op te wachten. Een dag later volgde de aankondiging van het twee-weken-na-kermisakkoord d.d. 15 september jl. Het kan dus wel snel. Dit nieuwe akkoord riep bij mij gemengde gevoelens op: Godzijdank geen rechtsextremistische gedoogsteun!, maar mijn artikel kon zo in de prullenbak! Gelukkig neemt de ratio het altijd weer over. Waarom dit politieke opportunisme en pijnlijke amateurisme belonen door er geen aandacht aan te schenken? Wat betreft mijn zorgen is er bovendien niets veranderd. De snelle groei van het aantal rechts-extremistische stemmen in Volendam en de politieke bereidheid van lokale Volendamse partijen om met FvD in zee te gaan, zijn niets minder dan verontrustend.
2. ‘Banale politiek met niet-banale gevolgen´ (Dave Sinardet)
Mijn geboortedorp en woonplaats Volendam scoorde, met het uiteindelijk twaalf dagen durende kermisakkoord op 4 september jl., weer eens een politieke primeur. Edam-Volendam is de eerste Nederlandse gemeente wiens nieuwe bestuur na de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen – via een gedoogconstructie – het rechts-extremistische FvD een beleidsbepalende rol wilde geven.
Banale reden voor dit kermisakkoord: zo kon de minderheidscoalitie van ONS Belang, VD80 en VVD uit extreemrechtse hoek steun krijgen zonder dat een wethouderpositie werd geëist.
Niet-banale gevolg van dit kermisakkoord: Het sneller overnemen van, en meehelpen met het normaliseren van de ideeën en opvattingen van FvD, zonder dat deze partij haar meest radicale, antidemocratische standpunten hoeft te laten varen. In hun onlangs verschenen rapport waarschuwden de NCTV en AIVD voor de façade die rechts-extremisten optrekken om hun ideologie in acceptabele termen te verpakken (Vb. deportatie wordt remigratie).
Wij dienen in het geweer te komen tegen het normaliseren van deze standpunten. Want is het dan niet onze plicht om het grootste geschenk dat wij van onze voorouders ontvingen – onze vrijheid oftewel de democratische rechtstaat die haar beschermt – ongeschonden door te geven aan onze kinderen? Bezitten wij eigenlijk wel het recht om deze vrijheid op te geven? Geschiedenis zou een verplicht vak moeten zijn.
Roze olifant in de kamer
Bij de Volendamse politici achter het kermisakkoord leek het eigen ‘politieke´ voordeel nu zwaarder te wegen dan de eventuele negatieve, lokale politieke gevolgen in Volendam en in den lande later: Na ons de zondvloed. Puur vanuit hun persoonlijke belang kozen onze vijf toekomstige, Volendamse wethouders voor een samenwerking met een rechts-extremistische partij en schiepen daarmee een precedent. In de reacties (www.grootwaterland.nl) van de andere lokale politieke partijen (o.a. CDA, PRO, BVNL en Zeevangs Belang) op het kermisakkoord, bleef deze roze olifant – samenwerken met een rechts-extremistische partij – in de kamer onbenoemd. Waarom? Omdat de oppositie de sfeer niet direct wilde bederven? Zou binnen een meer democratische samenleving deze samenwerking kritischer zijn ontvangen?
Het kermisakkoord als voorproefje?
FvD is de enige Nederlandse rechts-extremistische politieke partij. Definitie extreemrechts: opvattingen die strijdig zijn met de democratische rechtsstaat. De politieke keuzes van onze lokale politici en de daaraan voorafgaande electorale keuzes die haar ondersteunen zijn grotendeels cultureel bepaald, betoogde ik al eerder. Op basis van het uit vier dimensies bestaande cultuurmodel van Geert Hofstede verwacht ik dat de Volendamse cultuur vanwege haar rooms-katholicisme, in vergelijking met Nederland gemiddeld waarschijnlijk een Sterkere Onzekerheidsvermijding scoort. (Zie mijn eerdre artkel): http🔗 En dat zou kunnen verklaren waarom Volendam sneller voor extreemrechts kiest dan gemiddeld Nederland. De duidelijkheid van een sterke leider. Denk aan Italië, Spanje en Beieren. Wij zouden er gezamenlijk alles aan moeten doen om deze rechts-extremisering, waarvoor wij toch een bepaalde culturele gevoeligheid lijken te bezitten, een halt toe te roepen. Of laten we ons als dode vissen maar meevoeren met de stroom?
De illiberale democratie en de volkswil
FvD heeft net als Trump politieke opvattingen die in de richting van een illiberale democratie wijzen. De FvD-ideologie invoeren, leidt tot een verzwakking van onze rechtsstaat. Uiteindelijk raakt dat ieders rechtszekerheid. Een voorbeeld. Omdat FvD wil dat rechters geen beroep meer kunnen doen op internationale verdragen zoals bijv. het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) worden grondrechten minder goed beschermd. Het belang van de groep gaat altijd boven dat van het individu. Binnen een tirannie van de meerderheid worden minderheden dan ook niet beschermd. Voor Volendammers overigens geen onbekend fenomeen, zie ook paragraaf 4. Probleem is dat het ondemocratisch is. Welke toezeggingen zijn er bij het kermisakkoord aan het lokale FvD gedaan? We zullen het nooit weten.
Verder claimt elke rechtgeaarde populist in contact te staan met die haast mythische volkswil. Probleem is alleen dat er niet zoiets bestaat als een volkswil. Misschien even tijdens een oorlog. Want een democratie is feitelijk een samenlevingsovereenkomst tussen verschillende religieuze of sociaal-culturele gemeenschappen. Populisten hebben het gewoon over hun eigen achterban. Daarnaast kunnen deze rechts-radicalen en rechts-extremisten niet zonder het spel met die gevaarlijke politieke energie die zij met hun wij-versus-zij-denken altijd proberen op te wekken: aangewakkerde volkswoede op zoek naar een zondebok. Nu vooral Islam en WOKE. Een dunne, met complottheorieën gestutte ideologie die vervolgens wordt gemobiliseerd tegen die zogenaamde corrupte elite, die uiteindelijk de instituties van onze rechtsstaat blijken te zijn. Eén daarvan is bijvoorbeeld onze onafhankelijke rechterlijke macht. FvD wil af van die onafhankelijkheid. Ik niet. U wel?
3. De portefeuilles en de poppetjes
Verkiezingswinnaar ONS Belang (vijf zetels) wilde de portefeuille ruimtelijke ordening voor haar lijsttrekker dhr. J. Veerman en daarnaast nog een wethouder omdat VD80 ook twee wethouders (incl. mevr. Kes op ruimtelijke ordening) wilde. Die andere kandidaat van ONS Belang was mij niet bekend, maar sinds 15 september jl. weten wij dat dit dhr. R. Veerman (openbare ruimte) is geworden. En dat dhr. J. Veerman niet ruimtelijke ordening krijgt maar het sociaal domein. VD80 kreeg circa twintig stemmen minder dan ONS Belang en behaalde daarmee vijf zetels. Tourismespecialist mevr. Bootsman (VD80) wil haar droomproject, het ambitieuze, ruimtelijke Programma Waterfront voortzetten. Echter wel samen met de tijdens het kermisakkoord nog partijloze mevr. Kes (ex-BVNL en ex-VD80). Dat brengt ons op nog maar tien zetels en al vier wethouders: de heren J. Veerman, R. Veerman (beiden ONS Belang) en de dames Bootsman (VD’80) en Kes (partijloos).
Een minderheidscoalitie met gedoogsteun FvD
Naast ONS Belang en VD80 sluit ook de VVD (twee zetels) zich aan. Ook zij wilden uiteraard een wethouder. Dhr. Karregat (VVD) kreeg als het boekhoudkundige geweten van de gemeenteraad inderdaad de portefeuille Financiën. ‘Ei je niet dan kei je niet´, vat fractiegenoot dhr. Schilder hun financiële visie graag samen. Geen hogere lasten voor de burger. Punt. Laat dhr. Karregat dan vooral heel kritisch zijn op de financiële ramingen van dat nieuw te bouwen gemeentehuis. In plaats van al die cententellerij en dat kommageneuzel hebben we daar werkelijk iets aan.
Inmiddels hebben we al vijf wethouders en nog slechts twaalf van de vijfentwintig zetels! Om voornoemde wethoudersposten veilig te stellen, sluiten ONS Belang, VD80 en de VVD als minderheidscoalitie – modern tegenwoordig – vervolgens een samenwerkingsovereenkomst genaamd het ‘kermisakkoord’ met het rechtsextremistische FvD (twee zetels).
Dhr. Karregat brak met het kermisakkoord overigens met het landelijke VVD-standpunt: geen samenwerking met rechts-extremistische partijen. Lokale partijen als VD80 en ONS Belang beschikken niet over zo’n landelijke rem op politiek opportunisme. In hoeverre verschillen de opvattingen van met name VD80 werkelijk van die van FvD?
Onze toenmalige burgemeester, ik meen dhr. IJsselmuiden, merkte tijdens een raadsvergadering eens op dat we ons gelukkig mochten prijzen met het feit dat er geen rechts-extremistische partij in de gemeenteraad zat. Willem Klapper (Groen-Links) reageerde scherp: ‘dat gedachtegoed wordt hier reeds vertegenwoordigd door VD80’.
Heeft VD80 haar ideologische, bruine veren (het nativisme van Eigen Volk Eerst) inmiddels afgeschud? Of spreken zij en FvD stiekem dezelfde taal?
4. Het twee-weken-na-kermisakkoord: mevr. Kes’ switch van partijloos naar BVNL
Vijf maanden onderhandeld en binnen twee weken onderuit. Vervolgens in één dag de presentatie van het twee-weken-na-kermisakkoord. Uiteindelijk is BVNL (één zetel) in de formatie gesprongen. Mevr. Kes was tijdens het vorige college wethouder namens BVNL en wordt dat in dit ‘twee-weken-na-kermisakkoord’ opnieuw. Tussentijds was zij partijloos. BVNL zat immers niet in het kermisakkoord. Op 15 september jl. maakte zij dus de overstap van partijloos naar BVNL. Tijdens haar installatie maakte zij zich er met een grapje vanaf door te zeggen dat ze ook namens PRO kon optreden. Hopelijk komt zij niet klem te zitten tussen VD80 en BVNL.
Een volledig door Volendammers bemenste tirannie van de meerderheid
Uiteindelijk resulteerden deze onderhandelingen in een college van wethouders met alleen Volendammers. De tirannie van de meerderheid waar ik in mijn vorige stuk al op wees. Het is ondemocratisch wanneer de meerderheid steeds haar wil oplegt aan dezelfde minderheid.
VD80 en ook ONS Belang wilden vanwege verschillen van inzicht over de personele bezetting niet met Zeevangs Belang (nog steeds drie zetels). Deze Volendammers (VD80 en ONS Belang) sloten met dit coalitieakkoord wel degelijk niet-Volendammers (Zeevangs Belang) uit. Dan nog liever met FvD (wél Volendammers). Is het bovendien niet fantastisch dat we nu zelfs vijf geboren en getogen Volendamse wethouders aan het bewind hebben! Wat wil dit college met deze samenstelling uitstralen? Wêi Binne Vollèdam!
Opvallend is verder dat het beleidsterrein kunst & cultuur binnen het twee-weken-na-kermis-akkoord van het sociaal domein (J. Veerman, ONS Belang) is verhuisd naar economische zaken (mevr. Bootsman, VD80). Waarom? Omdat de portefeuille van mevr. Bootsman te licht was. In tegenstelling tot ONS Belang besteedde VD80 in haar verkiezingsprogramma echter nul aandacht aan kunst & cultuur. Of is dat niet van belang? Dit doet mij denken aan de benoeming van mevr. Klever (PVV) als minister van ontwikkelingssamenwerking in het kabinet Schoof. Mevr. Klever is namelijk tegen ontwikkelingssamenwerking.
Zal mevr. Bootsman à la voormalig landbouwminister mevr. Wiersma (BBB) er hoogstpersoonlijk voor zorgdragen dat er qua kunst & cultuurbeleid in onze gemeente de komende vier jaar niets zal veranderen? Waar gaat mevr. Bootsman haar kunst & cultuurbeleid eigenlijk op baseren? En welke beleidsinstrumenten gaat zij gebruiken? Gaan de heren Veerman, de wethouders namens verkiezingswinnaar ONS Belang, dat pro kunst & cultuur beweerde te zijn, mevr. Bootsman aansporen om er werk van te maken? Of worden dit voor kunst & cultuur wederom vier verloren jaren?
5. Het lokale CDA doet ook een duit in het zakje
Het in standhouden van deze tirannie van de meerderheid lijkt ook een impliciet doel van het CDA. In haar reactie op haar Facebookpagina d.d. 1 mei jl. op de voor haar dramatisch verlopen gemeenteraadsverkiezingen 2026 (verlies van twee van de drie zetels) stelde het CDA vast dat hen na dit verlies bij coalitieonderhandelingen terughoudendheid paste.
Toch kon zij het niet laten om verkiezingswinnaar ONS Belang op het hart te drukken om de samenwerking met FvD (twee zetels) en LEV (voorheen FvD geheten, toen één, nu twee zetels) niet uit de weg te gaan. Volgens het lokale CDA hebben deze partijen inzake lokale kwesties toch wel redelijke standpunten. Liever over extreemrechts dan over links.
Het landelijke CDA adviseert lokale en provinciale afdelingen dringend om niet met FvD te gaan regeren. Volgens haar tasten de standpunten en de retoriek van FvD de basisprincipes van de Nederlandse rechtstaat en democratie aan. Zoals reeds aangegeven denkt de landelijke VVD daar hetzelfde over.
Vindt het lokale CDA haar toekomstige zetelwinst belangrijker? Zij hoopt tijdens de volgende verkiezingen dan natuurlijk die twee verloren zetels terug te kunnen winnen van FvD en/of LEV. Dit doel komt dichterbij wanneer genoemde partijen beleidsverantwoordelijkheid gaan dragen, en uiteindelijk dus worden afgerekend op hun politieke keuzes. Dat lijkt de strategie van het lokale CDA. Ons rooms-katholieke CDA vist namelijk in dezelfde vijver. Van daar waarschijnlijk dit advies aan verkiezingswinnaar ONS Belang. De kwaliteit van ons bestuur tijdens de komende vier jaar lijkt niet de grootste zorg van het lokale CDA. Bij het lokale BVNL (van twee naar één zetel), dat in het vorige college zat, werkte deze tactiek inderdaad. Maar FvD is een rechts-extremistische partij met opvattingen die strijdig zijn met de democratische rechtsstaat. Daar wordt een grens overschreden.
6. De communicatie richting ons burgers rond het kermisakkoord
Wat zegt het dat dit kermisakkoord op vrijdag van de Volendammer Kermis bekend werd gemaakt? Het getuigt niet van veel zelfvertrouwen. Volendamse politici zijn bang voor hun grillige kiezers ofwel politieke consumenten. Op www.grootwaterland waren er heel weinig reacties op de gevormde gedoogconstructie. De vaste schrijvers hadden er blijkbaar geen tijd voor tijdens de kermis. Of vonden zij deze samenwerking eigenlijk wel prima? Hiervoor klaagden zij, grotendeels anoniem uiteraard, in ieder geval steen en been over het lange uitblijven van dit coalitieakkoord. Toen het er eenmaal was, bleef het oorverdovend stil. De keuze om het akkoord bekend te maken op vrijdag van kermis lijkt strategisch te zijn geweest, en in dat geval succesvol. Wanneer deze communicatiestrategie werkt en niet wordt bekritiseerd geeft dat de gemeente en onze politici weinig reden om dit in het vervolg wat volwassener aan te pakken. Dus, wanneer u niet verrast wilt worden, let dan vooral rond de bouwvak, de kermis en andere festiviteiten op belangrijke, maatschappelijke discussie veroorzakende berichten van onze gemeente en onze politici.
7. Conclusie
De twee Volendamse partijen ONS Belang en VD80, en de lokale VVD gingen vanwege de door hen gewenste personele bezetting in zee met het rechts-extremistische FvD. FvD heeft twee zetels, maar kon hoogstens invloed en geen wethouderspositie eisen. Ook het lokale CDA adviseerde ONS Belang om een samenwerking met LEV of FvD te onderzoeken. Nederlandse politici zijn pragmatisch maar zowel het landelijke CDA als de landelijke VVD wijzen op lokaal niveau samenwerking met het extreemrechtse FvD af. Daar gaat ideologie voor opportunisme. Bij de Volendamse politici achter het kermisakkoord leek het eigen ‘politieke´ voordeel nu echter zwaarder te wegen dan de eventuele negatieve, lokale politieke gevolgen in Volendam en in den lande later. Het pragmatisme en opportunisme van de Volendammer is nooit ver weg. Banale politiek met niet-banale gevolgen.
Niet-banale gevolg van dit kermisakkoord: Het sneller overnemen van, en meehelpen met het normaliseren van de ideeën en opvattingen van FvD, zonder dat deze partij haar meest radicale, antidemocratische standpunten hoeft te laten varen. Dat is de belangrijkste reden om niet in zee te gaan met het lokale FvD.
Sommigen vinden misschien dat wij langs de rand van het ravijn zijn gescheerd. Neen. Wij kukelden er met dit kermisakkoord al in. Dit schept een precedent. Zeker wanneer dit niet wordt weersproken, en blijkbaar dus normaal gevonden wordt. Niet één lokale partij merkte er in haar reactie op dit kermisakkoord iets over op. Hier kom je dus gewoon mee weg.
Laat ik die ongemakkelijke vraag dan maar gewoon stellen: Hoelang duurt het nog voordat wij, indien wij dit indrukwekkende tempo volhouden, feitelijk een fascistisch dorp zullen zijn? Eerst die asielzoekers en andere buitenlanders eruit en dan komt alles goed. Hoeveel procent van onze jeugd en (jong)volwassenen gelooft deze rechts-extremistische fabel inmiddels? Wanneer deze stemmen vooral van onze jongvolwassenen komen zal dit proces van rechts-extremisering waarschijnlijk nog sneller gaan. Want wie gaat deze al decennia (9/11) geleden ingezette trend nog een halt toe roepen? Volendamse politici in ieder geval niet. Te veel Volendamse ouders ook niet. Wanneer je de rooms-katholieke kerk en haar geest uit onze gemeenschap zou halen, de vraag is hoelang dat proces uit zichzelf nog duurt, vrees ik dat hetgeen bestuurlijk resteert fascistische trekjes zal hebben. Dat is onze Romeinse invloed.
Het is niet onlogisch om dan vervolgens naar onze onderwijsmonopolist Stichting Katholiek Onderwijs Volendam (SKOV) te wijzen. Maar dat is te gemakkelijk. De SKOV kan zeker niet in haar eentje opboksen tegen een ondemocratische tendens die diepgeworteld is in onze rooms-katholieke, visserscultuur. Hiervoor en in eerdere artikelen wees ik er namelijk al op dat onze Sterkere Onzekerheidsvermijding (Geert Hofstede), die wordt veroorzaakt door ons rooms-katholicisme, er hoogstwaarschijnlijk de culturele oorzaak van vormt. Is de SKOV als opvolger van deze rooms-katholieke kerk wel in staat om over haar eigen schaduw heen te springen? Is er daar überhaupt iemand bezig met deze vragen?
De vorige subparagraaf neemt natuurlijk niet weg dat het onderwijs van monopolist SKOV wel een logisch startpunt vormt bij de bestrijding van dit rechts-extremisme. Op de SKOV rust de verantwoordelijkheid om onze jeugd het belang van onze democratische rechtsstaat te laten inzien. Het corrigeren van voornoemde culturele gevoeligheid vormt een moeilijke, maar niet onmogelijke taak. Toch ben ik niet hoopvol. Onze lokale politici gaven met het kermisakkoord een wel heel slecht voorbeeld. Dan sta je tegenover deze kinderen gelijk drie nul achter. Hiervoor is niets minder dan een politiek Deltaplan vereist. Een ethisch reveille! Maar wat denk je wat dat kost.
Maar gaat u er maar gerust vanuit dat wanneer wij hier als gemeenschap geen tegenwicht aan bieden, dit kermisakkoord slechts het voorproefje zal zijn van het moment waarop wij onze eerste FvD wethouder zullen binnenhalen. Misschien al wel op een botter.
___________________________________________________________________________________________________
