Alweer iets van 12 jaar terug stopte ik het nieuws te volgen. De reden was een uitzonderlijk overtuigend artikel van een Duitse filosoof wiens naam ik pijnlijk genoeg ben vergeten en niet meer kan achterhalen (niet Nietzsche, Kierkegaard of Benjamin, het ongeveer 15 pagina’s tellende pleidooi verscheen ergens rond 2008). De korte samenvatting van zijn overtuigende argument staat me gelukkig nog aardig voor de geest. Hoewel het nieuws ons emotioneel actief maakt en onze empathische vermogens activeert, kunnen we haast nooit invloed uitoefenen op de gebeurtenissen in kwestie. Als gevolg hiervan voelen we ons behoorlijk machteloos wanneer we onze dagelijkse dosis slecht nieuws tot ons nemen. De filosoof vergeleek het met het weerbericht. Je kunt balen dat het gaat regenen, maar je doet er niets aan. Het is beter om voldongen feiten iedere dag als zodanig te accepteren. 

Geheel tegen mijn opvoeding en de bekende schooladviezen in besloot ik destijds het advies van de filosoof op te volgen en verrek: ik miste helemaal niets. Vorig jaar bleek de uitbraak van de Coronapandemie een valide reden om mijn afzweren af te zweren en het nieuws weer te gaan volgen. Na iets minder dan een jaar heb ik het afzweren van het afzweren weer afgezworen. Ik leg graag uit waarom. 

1 Het nieuws is oneindig
Morgen is er weer nieuws en overmorgen ook. Het houdt nooit op. Als je je net flink zorgen hebt gemaakt over de ene verontrustende gebeurtenis volgt er alweer meer. Ik durft te zeggen dat 99% van het nieuws inwisselbaar is. Het zal niet voorkomen dat je het journaal van 3 mei 2003 nog eens gaat kijken omdat het zo’n goede aflevering was.

2 Het nieuws is weinig leerzaam (en weinig waarheidsgetrouw)
Laten we eerlijk zijn, je steekt er weinig van op. Het journaal en kranten gaan zelden de diepte in. Zelden bieden ze het complete plaatje en doen ze recht aan de complexe werkelijkheid. Om beknopt te blijven (en te verkopen) moeten uitzonderingen worden uitvergroot en barst de berichtgeving van de generalisaties. Begrijp me goed, het nieuws is wat het is. Als ik alleen op de hoogte wil blijven volstaat een korte blik op wat voor mij relevant is. En indien ik echt iets wil leren of wil weten over gebeurtenissen in de wereld lees ik liever onafhankelijke onderzoeksjournalistiek (vrij zeldzaam overigens).

3 Het nieuws is verslavend 
Weinig zaken zijn zo verslavend als het nieuws. Het activeert immers ons overlevingsinstinct. Hoewel dit handig is om tijdig dreigend gevaar te signaleren, is het ook reuze vermoeiend. Overal is gevaar. Al is het nog zo ver weg, we zijn gelijk op onze hoede of aan het anticiperen of de getoonde gebeurtenis ons ook kan raken. Dit is denk ik waarom de toeslagenaffaire zo weinig politieke impact heeft gehad. In tegenstelling tot een virus is dit een leed dat alleen een al geminachte minderheid overkomt. Daar behoort de gemiddelde nieuwskijker niet toe. Met deze mening komen we gelijk op mijn volgende punt. Weet je wat pas vermoeit? Meningen over het nieuws. 

4 Nieuws + Meningen = polarisatie
Het journaal, kranten, actualiteitenprogramma’s en talkshows werken polariserend. Ze lijken te suggereren dat meningen (ja, ook onze mening) enige waarde hebben ten opzichte van de actualiteit. Juist in deze gepolariseerde tijd zou de journalistiek zich moeten afvragen of het niet tijd is voor een andersoortige redactie.

In de eerste plaats omdat het verhippen en social-media-gevoelig maken van het nieuws als resultaat heeft dat het gelijk wordt gesteld aan andere goed gefilmde Youtubers of strak uitziende blogs. Ten tweede omdat het betrekken van ongefundeerde meningen over het nieuws deze meningen gelijkstelt aan de meningen van professoren, virologen en experts. Zodra deze eenmaal op TV verschijnen blijken ook professoren en artsen niet meer mens te zijn dan dansleraren.

Daarnaast is het journalistiek gezien logisch dat je iemand met een volstrekt ongefundeerde of racistische mening het vuur aan de schenen legt. Het is echter niet logisch deze mensen zo vaak uit te nodigen en aan het woord te laten. Iedere keer dat iemand met een omstreden of simpelweg achterlijke mening aan banden moet worden gelegd, wekt dit de indruk dat de desbetreffende mening niet mag bestaan. Journalistiek gezien lijkt het me waardevoller om heldere, complete en uitvoerig gecheckte informatie te verstrekken waarbij autoriteiten intact worden gelaten. Dit is precies wat onafhankelijke instituten als de NOS en het RIVM van oudsher doen. En dit is precies wat ze tegenwoordig met een BN’er benadering structureel ondermijnen.

5 Het nieuws doet niet aan zelfreflectie 
Ironisch maar waar: het nieuws doet niet aan slecht-nieuws-berichtgeving over zichzelf. Waar lees je bijvoorbeeld dat het nieuws in al haar vormen zo verslavend is? Voor iets dat verslavend is, mensen in een negatieve spiraal werpt – en hiermee slecht is voor de geestelijke gesteldheid van de bevolking – wordt het verdacht weinig aan banden gelegd. Het journaal wordt gevolgd door meningen over het nieuws, nieuws dat daaruit ontstaat, weer gevolgd door nieuwe meningen over andere meningen over het nieuws, enzovoorts. Geen wonder dat fake news wordt gesuggereerd. Het fenomeen nieuws bestaat uit zoveel naschokken die niets met de oorspronkelijke gebeurtenis te maken hebben, dat je door de bomen het bos niet meer ziet. En toch blijven we het obsessief tot ons nemen. 

En toen?
Als kritische lezer concludeer ik met liefde dat mijn blik op het nieuws er niet toe doet. Geen lijstje gaat dit onderwerp lekker vangen. Het nieuws zal niet verdwijnen. Mensen willen op de hoogte blijven, het zit in onze aard. En is mijn recept voor een “nieuwsvrij” leven niet wat hooggegrepen? Ik zweer het af en dezelfde dag nog wil ik meer lezen over dat omstreden DNA-manipulerende bedrijf. Toch is er iets in mij veranderd. Zoals veel in onze tijd vol veranderende perspectieven en levensvisies start alles met een bewustwording die gevolgd wordt door een stelligheid die gericht is op persoonlijke (of collectieve) veranderingen. Waar ik twaalf jaar geleden door het stuk van de filosoof stopte met het volgen van het nieuws gedreven door een bepaald gemak, stop ik nu met het volgen van nieuws omdat ik het ervaar als ruis op mijn radar én het nieuws te aanwezig vind in onze levens. Ik geloof dus dat het nieuws aan banden moet worden gelegd of op z’n minst dat we collectiever bewust worden van haar negatieve effecten. In hoeverre mate je deze ruis helemaal uitschakelt moet iedereen voor zichzelf bepalen. Ik word er in ieder geval gelukkiger van me te richten op zaken die me aangaan en waar ik invloed op uit kan oefenen in dit leven. 

7 Shares:
You May Also Like