Over het schandalige gebrek aan vrouwen in de Top 2000 en waarom dat anders moet 

Het is 31 december, en dat betekent naast oliebollen, appelflappen en champagne ook weer de finale van de welbekende Top 2000 van NPO Radio2. Hoewel de jaarwisseling dit jaar behoorlijk anders is dan anders, is de Top 2000 daarentegen heerlijk gewoon gebleven; de ‘lijst der lijsten’ is zoals altijd weer een feest der herkenning voor de witte mannelijke vijftigplusser.        

Het is geen geheim dat de Top 2000 vooral een hitlijst is met witte mannenbands uit de bloeitijd van je ouders. Je hoeft maar één keer door de lijst te scrollen, en je komt toch vooral langharige rockers tegen met strakke spijkerbroeken, wilde gitaarsolo’s en naakte bovenlijven. Artiesten als Queen, The Eagles, Pink Floyd en Led Zeppelin worden ieder jaar weer op handen en voeten gedragen door het Top-2000-publiek. Natuurlijk is deze verering ergens wel gerechtvaardigd; het zijn artiesten waarvan de nummers tot op de dag van vandaag beluisterd worden en waarvan de platen een enorme invloed hebben gehad op de huidige muziekbusiness. Ook ik kan op zijn tijd genieten van een ‘gouwe ouwe’ van de Bee Gees of The Beatles, en ik lift graag mee op de nostalgie die mijn ouders voelen wanneer ze een clip van The Rolling Stones voorbij zien komen in Top 2000 à Go-Go. De aanbidding van witte mannelijke artiesten is dan ook in geen enkele zin ‘verkeerd.’ Echter, het wordt wél verkeerd wanneer dit soort muzikanten (letterlijk) de boventoon voeren in een lijst die eigenlijk over álle muziek hoort te gaan. Want waarom verdienen de Stones vierentwintig noteringen in de hitlijst en Taylor Swift (vorig jaar uitgeroepen tot “artist of the decade”) maar één? Met andere woorden: waarom zo weinig vrouwen in de Top 2000?

Mannenbolwerk

De kritiek dat er te weinig vrouwelijke artiesten in de hitlijst van Radio2 staan, is niet nieuw. In 2018 werd er al een initiatief gestart om het tragische tekort aan vrouwen in de Top 2000 te bestrijden. Het initiatief, met de naam Top 2000 VrouwenStemmen, moedigde mensen aan om bewust op vrouwelijke artiesten te stemmen om het aandeel vrouwen in de hitlijst aanzienlijk te vergroten. In de afgelopen jaren benoemden ook enkele grote kranten en nieuwssites het seksisme van de hitlijst. Zo omschreef het Parool de lijst als een “mannenbolwerk” en sprak men op de website van 3 voor 12 over het “op slot zitten” van de Top 2000. Dit jaar bleef het opvallend rustig rondom het eindoverzicht van Radio2. In de trant van ‘geen-nieuws-is-goed-nieuws’ hoopte ik op een onverwachtse vooruitgang. Wellicht was de Top 2000 dit jaar op magische wijze een feministisch manifest geworden. Helaas bleek het tegendeel waar.   

Pijnlijke percentages

Na de complete Top 2000 afgeturfd te hebben met pen en papier, ben ik tot de schrijnende conclusie gekomen dat de huidige lijst voor slechts 18,2% uit vrouwelijke artiesten bestaat. Waar er in het bedrijfsleven steeds vaker wordt gewerkt aan een 50/50 vrouwenquotum, haalt de Top 2000 dus nog niet eens de 20%. Bij het al magere percentage zijn ook nog eens bands als ABBA en Fleetwood Mac meegerekend, wat het percentage vrouwelijke soloartiesten helemaal nihil maakt. Nóg schrijnender is misschien wel de top honderd van de lijst, waarin dit jaar maar negen vrouwen zijn opgenomen. De hoogst genoteerde vrouw van dit jaar is de Nederlandse Miss Montreal. Met het nummer Door De Wind verdient zij de ‘eervolle’ plaats van nummer negenentwintig. De eerstvolgende notering is voor Lady Gaga met Shallow op plaats zevenendertig (wat overigens een duet met een man is). 

Vervreemd van de maatschappij

Hoewel voorgaande getallen behoorlijk beroerd zijn, wordt het helemaal treurig wanneer je de 2020-lijst vergelijkt met voorafgaande jaren. Volgens het initiatief Top 2000 VrouwenStemmen bedroegen de percentages vrouwelijke artiesten van 2018 en 2019 achtereenvolgens 16% en 18%. Dit toont aan dat er in de afgelopen drie jaar dus nauwelijks vooruitgang geboekt is wat betreft het aantal vrouwelijke muzikanten in de Top 2000. En dat terwijl er de afgelopen jaren juist ontzettend veel gebeurd is op het gebied van vrouwenemancipatie, zowel binnen de muziekindustrie als daarbuiten. Denk bijvoorbeeld aan Kamala Harris die als eerste zwarte vrouw vicepresident van Amerika werd, Ariana Grande die als eerste vrouwelijke artiest meerdere nummer 1-hits scoorde in hetzelfde kalenderjaar en Billie Eilish die in januari van dit jaar maar liefst 5 Grammy’s mee naar huis nam. Het feit dat de Top 2000 totaal niet meegaat met dergelijke ontwikkelingen in de ‘echte’ maatschappij, is niet alleen jammer, maar ook ongepast. Dat de Top 2000 volledig losstaat van de huidige muziekindustrie, blijkt eveneens uit een vergelijking met de huidige Top 50 van meest populaire tracks in Nederland. Deze lijst, die gebaseerd is op het aantal streams en airplays van Nederlandse radiostations, bestaat voor meer dan de helft uit vrouwelijke artiesten. Op maar liefst zevenentwintig van de vijftig nummers is een vrouwelijke muzikant te horen. De Top 2000 slaat met zijn schrille 18,2% dus volledig de plank mis; de hedendaagse muziekwereld is eigenlijk veel verder dan de ‘ultieme lijst’ die Radio2 ieder jaar aandraagt. Op basis van dit geruststellende feit hoor ik u vragen: maar waarom zou je je dan nog zorgen maken over het gebrek aan vrouwen in de Top 2000? De hitlijst is in the end niets anders dan een soort Kinderen voor Kinderen: het is een onbenullig ranglijstje samengesteld dóór mannen, vóór mannen. Dus waarom zou je je daar als vrouw druk over gaan maken, terwijl je ook kunt kijken naar de dingen die wél goed gaan? 

Representation matters

Het antwoord op die vraag is simpel: het heeft alles te maken met representatie. De Top 2000 en het bijbehorende tv-programma Top 2000 à Go-Go trekken ieder jaar weer ontzettend veel kijkers en luisteraars. Zo bereikte de editie van 2017 maar liefst 11,3 miljoen Nederlanders; dat wil zeggen dat 76% van de Nederlandse bevolking van 10 jaar en ouder de lijst volgde via radio, tv, online, en/of sociale media. Met zo’n enorm bereik (en dat geldt overigens voor ieder mediaproduct), komt een bepaalde verantwoordelijkheid, namelijk de verantwoordelijkheid om zo veel mogelijk mensen uit die grote groep aan te spreken. Wanneer een mediamaker op de hoogte is van zijn of haar enorme bereik, moet hij of zij ervoor zorgen dat niet alleen een klein groepje zich betrokken voelt bij het programma, maar dat zo veel mogelijk mensen zich gehoord en gezien voelen. Het gaat om dat ene meisje van tien jaar dat met haar ouders naar Top 2000 à Go-Go zit te kijken, Janet Jackson voorbij ziet komen, en denkt: dat wil ik later ook. Of die aanstormende singer-songwriter die op Radio2 een nummer van Emmylou Harris hoort en denkt: als Emmylou het kan, kan ik het ook. Met andere woorden: zichtbaarheid is de sleutel tot gelijkheid. Door vrouwen bewust te tonen, creëer je rolmodellen voor een nieuwe generatie en die rolmodellen zorgen uiteindelijk voor een lichting jonge vrouwen die besluiten zich aan de muziekindustrie te wagen. Een dergelijke positieve vicieuze cirkel mag misschien het gevolg zijn van een beetje positieve discriminatie, maar wellicht is dat in het geval van de Top 2000 gewoonweg nodig. Bovendien ís en blijft de Top 2000 een programma van de Nederlandse Publieke Omroep. De NPO roept al jaren dat ze strijden voor “meer inclusiviteit” en dat ze “een goede afspiegeling moeten én willen zijn van Nederland.” Als dit de doelstelling is van de publieke omroep, waarom gaat dat dan zó erg mis bij de Top 2000? Waarom weegt nostalgie in deze ‘top der toppen’ zwaarder dan de waardering voor vrouwelijke artiesten? 

De oplossing

Om ervoor te zorgen dat dit soort vragen volgend jaar niet meer gesteld hoeven worden, zijn er maatregelen nodig. We kunnen wel blijven zeuren over het tekort aan vrouwen in de Top 2000, maar als we niet met oplossingen komen, zal er ook niets veranderen. Een deel van de oplossing ligt, zoals besproken in de vorige alinea, bij de makers van het programma. De online redacteuren van NPO Radio2 zouden best eens wat vaker een artikel mogen plaatsen over een inspirerende vrouwelijke muzikant en het zou leuk zijn als Leo Blokhuis en Matthijs van Nieuwkerk in Top 2000 à Go-Go eens een keer Janelle Monáe bespreken, in plaats van het zoveelste verhaal over Bruce Springsteen of Bob Dylan. Het andere deel van de oplossing ligt bij onszelf, de kijker en luisteraar. De Top 2000 is ten slotte een democratisch gekozen lijst door het Nederlandse publiek, dus de verantwoordelijkheid voor meer vrouwen in de top ligt uiteindelijk bij u en mij. Hoewel stemmen dit jaar niet meer mogelijk is, is het nooit te laat voor een paar suggesties. Hieronder daarom een collage van vrouwelijke artiesten die de lijst dit jaar niet gehaald hebben (terwijl ze dat dubbel en dwars verdiend hebben). Dit zijn hun namen: Lizzo, Janelle Monáe, Shania Twain, Christine and the Queens, Katy Perry, Emmylou Harris, Ariana Grande, Janet Jackson, Diana Ross, Shakira, Ellie Goulding, HAIM, Imogen Heap, Rosalía, Robyn, Nelly Furtado, Aurora en Britney Spears


Bronnenlijst

0 Shares:
You May Also Like
Lees verhaal

Pinegrove – 11:11

Als we niet met zijn allen bewustere keuzes gaan maken op persoonlijk en politiek vlak, zal te elfder ure het doemscenario onafwendbaar blijken. Met 11:11 roept Pinegrove op om dit doodlopende einde te vermijden, ondanks alle spanningen die daarbij komen kijken.
Lees verhaal

“Life”: Een Ode aan James Booker

Paul Bond ontleedt voor enClave de genialiteit en muziekfilosofie van James Carroll Booker III, de meest excentrieke pianist die ooit deze aardkloot heeft bewandeld.