Toernooiharnas, Duitsland, Augsburg, meester Anton Peffenhauser, ca. 1580–85. Staal, leer

Nog altijd komen de woorden Dark Ages voor in de geschiedenisboeken. Het is een vereenvoudigde manier om het tijdsbeeld van de Middeleeuwen in woorden te vatten. Niet alleen in de geschiedenisboeken van onze middelbare scholen, maar zeker tot eind achttiende eeuw was dit de kerngedachte over de Middeleeuwen. De negentiende eeuw opende daarentegen de deuren voor een wijdverspreide ‘middeleeuwenrage’ in Europa. Het groeiende nationalisme in West-Europa, zorgt voor een zoektocht naar nationale helden. De ooit zo barbaarse Middeleeuwen blijken de perfecte voedingsbodem voor dit gedachtegoed. Ten tijde van de Industriële Revolutie, grauw en onpersoonlijk, grijpt men terug naar het tijdperk van gilden, riddereer, saamhorigheid, jonkvrouwen en hoofse liefde. Al deze thema’s zijn terug te vinden in de kunst, muziek, architectuur en literatuur uit de tijd. De tentoonstelling Romanovs in de ban van de ridders in museum Hermitage Amsterdam, laat zien hoe deze fascinatie met de Middeleeuwen eruitzag voor de Russische tsaren. Elk van hen met een eigen beeld van de Middeleeuwen.

Een passie voor de Middeleeuwen uitte zich op verschillende manieren. Voor tsaar Alexander III (1845-1894) betekende dit de aanschaf van een weelderige kunstcollectie. Van de Russische diplomaat en kunstverzamelaar Alexandr Bazilevski, kocht hij een bijzondere collectie met middeleeuwse objecten op. De verzameling zou geveild worden in Parijs.  Er raasde woede onder de Fransen, toen bleek dat tsaar Alexander III de collectie nog voor de veiling had opgekocht. De Bazilevski collectie vormt het merendeel van de middeleeuwse collectie die we nu kennen van de Arsenaal van de Hermitage in St. Petersburg.

Ten strijde in weelde

Het hoogtepunt in de tentoonstelling, is een indrukwekkende verzameling van achttien volledige harnassen uit het Arsenaal van de Hermitage. Bijzonder zijn de harnassen van keizer Karel V en tsaar Nicolaas I, wie ook in zijn harnas wordt afgebeeld op een van zijn familieportretten. Mogelijk heb je ooit verhalen gehoord over het idiote gewicht van de ijzeren objecten, waardoor ridders zich niet zouden kunnen bewegen. In films heb je misschien het prototype harnas voorbij zien komen. Een maliënkolder bedekt met zware ijzeren platen waar eventueel een familiewapen op zichtbaar is. Laat je in de Hermitage dan eens verrassen door het vakmanschap van het toernooiharnas.

Oog voor detail is alles! “Het toernooiharnas is meer dan alleen een verdedigingsmiddel. Het werd gebruikt als uiterlijk vertoon en statussymbool, alleen gedragen door de grote der aarde”, zo verteld conservator Jeroen Punt (Nationaal Militair Museum, Soesterberg). De harnassen in de collectie verdienen een aandachtige blik waar de fijnste details gegraveerd of geëtst zijn. Soms gedeeltelijk of zelfs volledig verguld.

Ware liefde in overspel

Behalve de robuuste harnassen en zwaarden, bestaat een aanzienlijk deel van de collectie uit objecten van klein formaat. Velen met een boodschap.
De decoraties op gebruiksvoorwerpen, functioneerde mogelijk als je hedendaagse relatietherapeut. Liefdesverhalen met boodschappen, adviezen en instructies waren te vinden op kleine alledaagse objecten. Hoe men over die liefde dacht….? Échte liefde of hartstocht kon alleen plaatsvinden in overspel. De objecten waarop overspel getoond wordt hebben twee functies. Ten eerste zijn deze bedoeld om je een ‘hoger leven van hartstocht’ voor te schotelen. Ten tweede dienen deze als waarschuwing: slaag er in de strikte geheimhouding van overspel te waarborgen. Doe je dit niet, dan kan dit desastreuze gevolgen hebben. Zo toont een serie veertiende-eeuwse ivoren plaquetten het bekende verhaal van Tristan en Isolde: Door het drinken van een liefdesdrank welke niet voor hen bestemd is, worden zij smoorverliefd op elkaar. Er is hier sprake van overspel. Na een reeks van geheime ontmoetingen, worden zij betrapt. Dit leidt tot hun dood.

Het is een hele kleine greep uit een indrukwekkende collectie van de Russische tsaren. Soms heel klein, maar met verhalen van groot formaat. Met denkwijzen die voor ons niet altijd te bevatten zijn, maar vooral weelde, vakmanschap en detail.

Tentoonstelling: Romanovs in de ban van de ridders
19 november 2020 – 31 juli 2021
Museum Hermitage Amsterdam


0 Shares:
You May Also Like
Lees verhaal

Exclusief interview met Elzo Durt

Met dit interview maak ik kennis met de kunstenaar achter de albumcovers. Hij heeft een mythische, mystieke vibe; psychedelisch en af en toe een beetje duister.
Lees verhaal

Kleifilosofie

Gastschrijfster en kunstenares Catharina Kemper schrijft over keramiek en klei, trial en error, en de kleifilosofie die zij opdeed na haar kunststudie.