Marcel Tuyp vraagt mij al enkele jaren of ik niet eens een bijdrage wil leveren aan enClave. Ik kom hierbij (eindelijk) aan zijn verzoek tegemoet en zal deze en volgende edities een aantal historische romans bespreken. Waarom historische romans? Welnu, ik ben een groot literatuur- én geschiedenisliefhebber en weet uit ervaring dat historische handwerken – hoe interessant ook de inhoud – soms taai van stof kunnen zijn. Een goed geschreven historische roman echter verschaft zowel veel informatie over een specifiek tijdvak als het nodige leesplezier. Met mijn bijdragen hoop ik geïnteresseerden een aantal leestips op dit gebied te kunnen geven.
Een boek dat bovenstaande elementen (historisch interessant en goed geschreven) uitstekend combineert, is World without End (2007) van Ken Follett. Jaren geleden was ik, op vakantie in Duitsland, door mijn meegebrachte lectuur heen toen mijn blik viel op de fraaie omslag van dit kloeke middeleeuwse avonturenboek, in de etalage van een dorpsboekenwinkeltje: 1200 pagina’s voor slechts 8 euro! Daar kon ik mij geen buil aan vallen. En inderdaad, mijn aanschaf bleek een onvervalste good read en bovendien uitstekend gedocumenteerd. De setting van World without End is het fictieve plaatsje Kingsbridge in het jaar 1327 en de belangrijkste hoofdpersonen zijn Merthin, een jonge timmerman en bouwmeester, en zijn love interest Caris, een wilskrachtige en intelligente jonge vrouw. Beiden zijn directe afstammelingen van Jack en Tom Builder, de mannen die anderhalve eeuw eerder de indrukwekkende kathedraal bouwden die het stadje domineert. Door de ogen van Merthin en Caris en via hun belevenissen, en die van vele andere personages -familieleden, stadsgenoten, nonnen, monniken, ridders enzovoort – ervaart de lezer op levendige wijze de middeleeuwen in al haar facetten. Het straatgewoel, de eetgewoonten, seksuele normen, het marktwezen, het agrarische omslagstelsel, de feodaliteit en de daarmee samenhangende sociale verhoudingen tussen horige en landheer – we maken uitgebreid kennis met al deze zaken zonder de gebruikelijke voetnoten en appendices die historische monografieën kenmerken.
Afgezien van de gebruikelijke sores die de kleine luyden in de Dark Ages sowieso al tormenteerden, zoals misoogsten en de daaraan gerelateerde hongersnood, de macht van kerk en klooster, de tirannie van de landheer, zijn daar ook nog problemen op nationaal niveau. In dit geval de Honderdjarige Oorlog (1337 – 1453), die enkele protagonisten en het verhaal naar Frankrijk voeren. Het grootste drama vindt echter plaats in 1348, wanneer de builenpest toeslaat, beter bekend als de Zwarte Dood – geen slechte bijnaam voor een ziekte die in dit tijdvak geheel Europa teisterde en in sommige regio’s de bevolking binnen luttele weken decimeerde of zelfs halveerde. In deze verschrikkelijke epidemie – zoals alles in het boek adequaat beschreven door Follett – komt de doktersroeping van Caris (een professie die pas in de 20e eeuw in Nederland toegankelijk werd voor vrouwen!) eindelijk tot haar recht. Dankzij haar onvermoeibare toewijding en verzorging van honderden patiënten verlicht Caris hun lijden of redt hun levens. Dat haar gepassioneerde – wederzijdse – liefde voor Merthin hiervan het slachtoffer wordt, is een ongelukkige bijkomstigheid.
Ken Follett was oorspronkelijk een schrijver van thrillers en spionageboeken en dat merk je bij het lezen van zijn historische romans: elk hoofdstuk heeft een cliffhanger en vele intriges. Familiegeheimen, verdwenen fortuinen, verborgen seksuele relaties en andere onverwachte plotwendingen houden de vaart erin in dit uitstekend geschreven en zeer onderhoudende verhaal. En daar blijft het niet bij! Want rond het plaatsje Kingsbridge heeft Follett inmiddels 5 boeken gepubliceerd, overigens niet in chronologische volgorde geschreven:
The Evening and the Morning (2020) – Speelt zich rond het jaar duizend af en schetst het graduele ontstaan van Kingsbridge. Ik heb het boek nog niet gelezen en kan er dus niet over oordelen.
The Pillars of the Earth (1989) – Deze prequel van World without End is eveneens zeer leesbaar en informatief. Het boek speelt zich af in de twaalfde eeuw en centraal staat de bouw van de kathedraal (door de eerdergenoemde familie Builder – nomen est omen). Na lezing weet je alles over middeleeuwse architectuur en bouwkunde. Van de roman is ook een tv-serie gemaakt (op DVD verkrijgbaar), met de gerenommeerde Ridley Scott als regisseur (o.a. Alien, Blade Runner, Thelma and Louise).
Opvolger World without End (2007) speelt zich dus af in de 14e eeuw en is eveneens als serie op DVD verkrijgbaar, maar had helaas een wat mindere regisseur.
A Column of Fire (2017) – Begint in 1558 en heeft als basis de liefdesperikelen van stadsgenoten Ned Willard en Margery Fitzgerald. De scope van het boek gaat dit keer ver voorbij het derde klaphek van Kingsbridge en voert de lezer mee naar zowel het Engelse (Elizabeth I) als het Franse hof (Charles IX) en laat hem/haar historische gebeurtenissen als de aanval en vernietiging van de Spaanse Armada, de Bartholomeusnacht en The Gunpowder Plot meebeleven. Zeer lezenswaardig, maar wat minder pakkend dan de twee eerdere boeken, vond ikzelf.
The Armour of Light (2023) – Dit laatste boek van de serie begint in het jaar 1792 en voert ons weer terug naar (de omgeving van) Kingsbridge. Hoofdthema is de Industriële Revolutie met al zijn sociaaleconomische consequenties, terwijl op de achtergrond de Napoleontische oorlogen woeden. Ook deze roman staat nog op mijn leeslijst, dus kan ik hier niet beoordelen.
Echter, de volgende vuistdikke titels die er chronologisch min of meer op aansluiten heb ik wel verslonden: achtereenvolgens Fall of Giants (2010), Winter of the World (2012), Edge of Eternity (2014). In deze Century Trilogy volgen we de belevenissen van vijf internationaal verspreide families (Duits, Russisch, Amerikaans, Engels en Welsh) over de periode van bijna een eeuw (1911 tot 1989). De levens van honderden romanpersonages worden beschreven en omdat velen politiek actief zijn weet Follett historische personages als Woodrow Wilson, Queen Mary, Lenin, Trotsky, Churchill en Kennedy in hun omgeving op te voeren tijdens de meest cruciale episodes van deze eeuw, zoals de Russische Revolutie, de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de Cubacrisis enzovoort. Zeer de moeite waard.
Kortom, houd je van lezen en ben je geïnteresseerd in Westerse geschiedenis, dan krijg je in de bovenstaande zevenduizend pagina’s op een prettige manier een goed beeld van ruim duizend jaar Eurocentrische historie. Een leuke en nuttige manier om de winteravonden door te brengen, in plaats van achter een scherm!
N.B.: Alle bovengenoemde titels zijn vertaald in het Nederlands en via de bibliotheek verkrijgbaar of via boekwinkeltjes.nl tweedehands aan te schaffen voor een schappelijke prijs. Bij bol.com zijn de vertalingen een stuk duurder, maar de Engelse titels meestal minder dan 20 euro. In The English Bookshop in Amsterdam (hoek Kalverstraat/Munt) kosten de boeken zelfs slechts 13 euro per stuk. Veel leesplezier!
Arnold Hoekstra
